Logo
Tìm dự án
Tìm dự án

Quyền sử dụng lối đi qua bất động sản liền kề: Quy định mới nhất

Hiểu đúng quyền sử dụng lối đi qua bất động sản liền kề để tránh tranh chấp khi mua bán nhà đất, từ điều kiện phát sinh đến cách xác lập và bảo đảm quyền.

1. Quyền sử dụng lối đi qua bất động sản liền kề

1.1. Khái niệm quyền về lối đi qua

Quyền về lối đi qua là một dạng quyền đối với bất động sản liền kề, được thực hiện trên một bất động sản để phục vụ việc khai thác bất động sản khác. Theo Điều 245 và Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp bất động sản bị vây bọc, không có hoặc không đủ lối ra đường công cộng, chủ sở hữu có quyền yêu cầu dành một lối đi hợp lý. Khi đó, thửa đất phía trong là bất động sản hưởng quyền, còn thửa đất dành lối đi là bất động sản chịu hưởng quyền. Cần phân biệt quyền này với quyền sở hữu phần đất làm lối đi: người hưởng quyền chỉ được đi qua trong phạm vi được xác lập, không vì thế trở thành chủ sử dụng phần đất của bất động sản liền kề.

Quyền về lối đi qua là một dạng quyền đối với bất động sản liền kề. (Nguồn: Sưu tầm)

1.2. Căn cứ pháp lý

Quyền về lối đi qua được đặt trong nhóm quyền đối với bất động sản liền kề của Bộ luật Dân sự 2015. Điều 246 quy định quyền này có thể được xác lập do địa thế tự nhiên, theo quy định của luật, theo thỏa thuận hoặc theo di chúc; Điều 247 quy định quyền có hiệu lực đối với mọi cá nhân, pháp nhân và được chuyển giao khi bất động sản được chuyển giao, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác. Riêng điều kiện và cách xác định lối đi được quy định tại Điều 254: bất động sản phải không có hoặc không đủ lối ra đường công cộng, còn vị trí, giới hạn chiều dài, chiều rộng và chiều cao của lối đi do các bên thỏa thuận hoặc được cơ quan có thẩm quyền xác định khi có tranh chấp.

2. Trường hợp phát sinh quyền về lối đi

2.1. Bất động sản không có hoặc không đủ lối ra đường công cộng

Không phải mọi trường hợp lối đi chật hẹp hoặc bất tiện đều đủ căn cứ yêu cầu mở một tuyến mới. Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015 đặt điều kiện là bất động sản bị vây bọc phải không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng. Vì vậy, cần đánh giá khả năng tiếp cận thực tế thay vì chỉ nhìn vào việc có một khoảng đất dẫn ra ngoài. Nếu lối hiện hữu vẫn đáp ứng nhu cầu khai thác hợp lý, việc một tuyến khác ngắn hơn, rộng hơn hoặc thuận tiện hơn chưa đương nhiên tạo quyền mở lối mới. Khi xác định tuyến đi, pháp luật yêu cầu cân nhắc đặc điểm địa điểm, lợi ích của bất động sản hưởng quyền và mức thiệt hại ít nhất cho bất động sản chịu hưởng quyền. Đây là cơ sở để tránh việc quyền lối đi bị mở rộng quá nhu cầu cần thiết.

Nhiều trường hợp phát sinh về quyền lối đi riêng của người dân. (Nguồn: Sưu tầm)

2.2. Bất động sản được chia thành nhiều phần

Một trường hợp cần tách riêng là bất động sản được chia thành nhiều phần khiến phần đất phía trong không còn lối ra đường công cộng. Khoản 3 Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015 quy định khi chia bất động sản, phải dành lối đi cần thiết cho người phía trong theo nguyên tắc của khoản 2 và trường hợp này không có đền bù. Tình huống thường gặp là một thửa đất được chia cho nhiều người, phần mặt tiền chuyển cho người khác còn phần phía trong được giữ lại, hoặc đất thừa kế được chia thành các phần không cùng tiếp giáp đường. Khi giải quyết, cần xem nguồn gốc chia đất, thỏa thuận phân chia, sơ đồ thửa đất và lối đi đã hình thành trước đó. Điểm quan trọng là không nên áp dụng máy móc nghĩa vụ đền bù như trường hợp mở lối qua bất động sản liền kề độc lập.

3. Nguyên tắc xác định lối đi và nghĩa vụ của các bên

3.1. Vị trí lối đi qua bất động sản liền kề

Vị trí lối đi không mặc nhiên là tuyến ngắn nhất hoặc phần đất nằm sát ranh giới. Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu lựa chọn bất động sản liền kề thuận tiện, hợp lý nhất, đồng thời gây thiệt hại ít nhất cho thửa đất phải dành lối đi. Vì vậy, cần đặt nhu cầu tiếp cận đường công cộng của bất động sản phía trong cạnh mức độ ảnh hưởng đến nhà, công trình, cây trồng và khả năng khai thác đất của bên còn lại. Nếu có hai tuyến cùng kết nối được với đường công cộng, phương án ít phải tháo dỡ công trình hoặc ít chia cắt thửa đất có thể phù hợp hơn dù không phải tuyến ngắn nhất. Khi tranh chấp, việc xác định vị trí phải dựa trên hiện trạng và đặc điểm cụ thể của từng bất động sản.

Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về việc lựa chọn lối đi qua bất động sản liền kề. (Nguồn: Sưu tầm)

3.2. Chiều dài, chiều rộng và giới hạn của lối đi

Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015 không ấn định một chiều rộng cố định cho mọi lối đi. Chiều dài, chiều rộng và chiều cao trước hết do các bên thỏa thuận, trên cơ sở bảo đảm nhu cầu đi lại và hạn chế phiền hà cho bất động sản chịu hưởng quyền. Vì vậy, kích thước lối đi cần gắn với công năng thực tế: một căn nhà chỉ cần người và xe máy tiếp cận sẽ khác với trường hợp thường xuyên có ô tô hoặc phương tiện vận chuyển. Đồng thời, quyền đi qua không mặc nhiên đồng nghĩa với quyền đỗ xe, tập kết vật liệu, dựng mái che hay tự ý mở rộng tuyến đường. Khi lập thỏa thuận, nên thể hiện rõ mốc giới, kích thước và phương thức sử dụng để tránh việc quyền đi lại dần bị mở rộng vượt quá nhu cầu ban đầu.

3.3. Nghĩa vụ đền bù khi mở lối đi qua bất động sản liền kề

Khi quyền về lối đi phát sinh theo khoản 1 Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu bất động sản hưởng quyền phải đền bù cho chủ sở hữu bất động sản chịu hưởng quyền, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Pháp luật không đưa ra một công thức cố định để tính khoản đền bù, nên không nên mặc nhiên quy đổi theo một tỷ lệ phần trăm giá đất hoặc chỉ lấy diện tích lối đi nhân với đơn giá. Mức đền bù cần được các bên thỏa thuận trên cơ sở phần đất phải dành, mức độ hạn chế quyền sử dụng và thiệt hại thực tế nếu có. Đặc biệt, trường hợp bất động sản được chia thành nhiều phần là ngoại lệ đáng chú ý: khi chia phải dành lối đi cần thiết cho người phía trong nhưng không có đền bù.

4. Xác lập và bảo đảm quyền về lối đi qua bất động sản liền kề

4.1. Thỏa thuận quyền về lối đi giữa các bên

Thỏa thuận là một trong những căn cứ xác lập quyền đối với bất động sản liền kề theo Điều 246 Bộ luật Dân sự 2015. Với quyền lối đi, các bên nên ghi nhận cụ thể vị trí, chiều dài, chiều rộng, chiều cao, mục đích và phương thức sử dụng thay vì chỉ thỏa thuận miệng rằng “cho đi nhờ”. Nếu có đền bù, cần xác định mức tiền hoặc phương thức thực hiện; nếu có chi phí sửa chữa, duy tu lối đi thì nên phân định trách nhiệm ngay từ đầu. Trường hợp quyền được hình thành cùng giao dịch chuyển nhượng, chia hoặc tách bất động sản, nội dung về lối đi nên được thể hiện trong hồ sơ giao dịch phù hợp. Cách ghi nhận cụ thể giúp xác định quyền và giới hạn sử dụng khi bất động sản tiếp tục được chuyển giao.

Thỏa thuận là một trong những căn cứ xác lập quyền đối với bất động sản liền kề. (Nguồn: Sưu tầm)

4.2. Giải quyết khi phát sinh tranh chấp về lối đi

Khi tranh chấp phát sinh, cần xác định trước lối đi đang có hình thành từ đâu và bất động sản phía trong thực sự có bị thiếu lối ra đường công cộng hay không. Hồ sơ nên được đối chiếu gồm giấy chứng nhận, bản đồ địa chính, hợp đồng chuyển nhượng, văn bản chia đất và các thỏa thuận trước đây; đồng thời cần kiểm tra hiện trạng, kích thước lối đi và khả năng tồn tại tuyến thay thế. Nếu các bên có thể thống nhất, nên lập văn bản kèm sơ đồ để xác định rõ quyền và nghĩa vụ sau này. Trường hợp không thỏa thuận được, Điều 254 cho phép yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định vị trí và giới hạn lối đi. Khi giải quyết, trọng tâm không chỉ là “ai đang sử dụng đất” mà còn là nhu cầu hợp lý của bên hưởng quyền và mức thiệt hại thấp nhất cho bên chịu hưởng quyền.

4.3. Bảo đảm quyền về lối đi khi bất động sản thay đổi chủ sở hữu

Quyền về lối đi qua không chỉ gắn với người đã thỏa thuận ban đầu mà gắn với quan hệ giữa bất động sản hưởng quyền và bất động sản chịu hưởng quyền. Theo Điều 247 Bộ luật Dân sự 2015, quyền đối với bất động sản liền kề có hiệu lực đối với mọi cá nhân, pháp nhân và được chuyển giao khi bất động sản được chuyển giao, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác. Vì vậy, việc bán thửa đất phía trước không đương nhiên xóa quyền lối đi hợp pháp của thửa đất phía trong. Ngược lại, chủ mới của bất động sản hưởng quyền cũng phải sử dụng đúng phạm vi đã xác lập, không tự ý mở rộng lối đi hoặc thay đổi cách sử dụng gây ảnh hưởng vượt quá quyền được hưởng. Khi mua nhà đất, nên kiểm tra cả hồ sơ và hiện trạng để nhận diện quyền này trước khi giao dịch.

Hiểu đúng quyền sử dụng lối đi qua bất động sản liền kề giúp người mua tránh đánh giá sai giá trị và khả năng khai thác thửa đất. Không phải mọi lối đi đang sử dụng đều có căn cứ pháp lý giống nhau, cũng không phải mọi trường hợp thiếu thuận tiện đều được yêu cầu mở lối mới. Trước giao dịch, cần đối chiếu hồ sơ đất, hiện trạng và thỏa thuận liên quan để xác định chính xác quyền và giới hạn sử dụng.

TIN TỨC